Radioaktywność w życiu człowieka

Na pewno każdy z nas- albo przynajmniej większość- kojarzy katastrofę w Czarnobylu, mającą miejsce 26 kwietnia 1986 roku. W wyniku awarii reaktora doszło do pożaru w elektrowni jądrowej i rozprzestrzenienia się substancji promieniotwórczych. Była to jedna z największych katastrof przemysłowych XX wieku. Za sprawą promieniowania skutki tej katastrofy obserwujemy do dzisiaj.

Radioaktywność

W przyrodzie istnieje zjawisko promieniotwórczości, zwane także radioaktywnością. Polega ono na samorzutnym rozpadzie (rozszczepieniu) jąder atomów niektórych pierwiastków. Izotopy niektórych pierwiastków nie są zbyt trwałe i ich jądra rozpadają się na mniejsze części. Powstaje wtedy niewidoczne dla oka promieniowanie alfa (α), beta (β) oraz gamma (γ).
Pierwiastki promieniotwórcze to takie, które mają liczbę atomową Z większą od 83, a liczbę masową A większa od 209. Skutki promieniowania są różne, w zależności od przyjętej przez organizm dawki. Najgroźniejsze jest dla nas promieniowanie gamma, ze względu na swój falowy charakter- może mijać różne przeszkody. Dla porównania- promieniowanie alfa powstrzymamy kartką papieru, beta dość grubą deską, a do ochrony przed gammą potrzebujemy ściany ołowiu. Radioaktywność ma swój wewnętrzny podział: istnieje bowiem promieniotwórczość naturalna i sztuczna.

Promieniowanie naturalne

Promieniowanie naturalne to takie, które jest obecne niezależnie od działań człowieka. Jest obecne w przyrodzie i nic nie możemy na to poradzić. Naturalnym źródłem promieniowania jest choćby nasza planeta. Dociera do nas również z Kosmosu- często spoza Układu Słonecznego, z odległych miejsc galaktyki. Poza tym, występujący w powietrzu gaz szlachetny o nazwie radon, czy też atomy zawarte w organizmie człowieka. Brzmi to groźnie, jednak pochłanianie energii promieniowania w niewielkich ilościach nie jest dla nas szkodliwe i nie powinniśmy się tym zamartwiać. Szczególnie trzeba jednak uważać z radonem obecnym w budynkach mieszkalnych, bo daje największą dawkę promieniowania ze wszystkich naturalnych jego źródeł. Zaleca się więc wietrzenie takich mieszkań.

Promieniowanie sztuczne

Jeśli zaś chodzi o promieniotwórczość sztuczną- jest ona dużo bardziej niebezpieczna dla istot żywych. Polega na napromieniowaniu pierwiastków neutronami w reaktorze jądrowym albo połączeniu ich z ciężkimi cząstkami ( na przykład z protonami). Sztuczne ingerencja w promieniotwórczość bywa niebezpieczna, ale przy okazji okazać się dla nas zbawienna. Promieniowanie sztuczne wykorzystuje się choćby w medycynie: podczas radioterapii, w prześwietleniach, tomografii, czy leczeniu nadczynności tarczycy. Oprócz tego wykorzystuje się je w sterylizacji żywności dzięki czemu możemy dłużej ją przechowywać. Żywność ta nie jest toksyczna, ale może powodować w niej pewne zmiany chemiczne. Zastosowanie sztucznego promieniowania jest obecne także w przemyśle militarnym, na przykład przy produkcji bomby atomowej. Najniebezpieczniejsze wydaje się jednak tworzenie elektrowni jądrowych, co pokazała czarnobylska katastrofa. W wyniku choroby popromiennej zginęło wiele osób, a teren wokół byłej elektrowni jest skażony po dziś dzień.

promieniotwórczość sztuczna i naturalna

Chemia nieorganiczna. Systematyka związków nieorganicznych.

Chemia często uznawana jest za najtrudniejszy i najmniej lubiany przedmiot w szkole. Jednak uczniowie na profilach biologiczno-chemicznych muszą przezwyciężyć trudności związane z tą tematyką. Wystarczy odrobina zaangażowania, aby naprawdę zrozumieć pojęcia związane z chemią na poziomie licealnym. Bardzo ważne jest zapamiętanie teorii, ale również umiejętność wykorzystania jej w trakcie rozwiązywania niezliczonych zadań. Musicie nam uwierzyć, że chemii można się nauczyć i może być ona naprawdę przyjemna.

Jednym z tematów, które przynoszą wiele trudności uczniom jest systematyka związków nieorganicznych – w tym przypadku bardzo ważna jest dobra pamięć, ponieważ podziału związków nieorganicznych musimy nauczyć się na pamięć. Chemia nieorganiczna dotyczy związków nie zawierających w swoim składzie węgla oraz prostych związków, które ten węgiel w swoim składzie posiadają . Chętnie pomożemy wam w nauce tego tematu.

Pierwszą grupą związków nieorganicznych są tlenki. Jest to połączenie pierwiastków z tlenem. Tlen łączyć może się z metalami i niemetalami. Wzór ogólny tlenków to EnOm. Warto pamiętać o tym, że w tlenkach tlen zawsze znajduje się na II stopniu utlenienia. Tlenki otrzymujemy poprzez syntezę, rozkład termiczny soli, wodorotlenków i tlenków oraz w reakcji spalania.
Kolejna grupa to wodorki – związki pierwiastków z wodorem o wzorze ogólnym EHn lub HnE, Wodorki otrzymujemy w procesie syntezy lub reakcję wymiany.
Bardziej złożonymi grupami należącymi do związków nieorganicznych są kwasy. Ich wzór ogólny to HnR lub HnRO(m+n). Kwasy to związki, które mają zdolność do oddawania protonu innym związkom lub jonom.

Wśród związków nieorganicznych wyróżniamy także wodorotlenki – związki o wzorze ogólnym E(OH)n. Są to związki, które mają zdolność do przyjmowania protonu od innych związków takich jak kwasów. Połączenie wodorotlenków i kwasów prowadzi do wytworzenia soli oraz cząstki wody.
Ostatnią grupą związków nieorganicznych są wcześniej wspominane sole – czyli związki powstałe w wyniku połączenia kwasu i wodorotlenków. Wzór ogólny soli to EnRm.
Jest to krótka rozpiska związków organicznych, która podpowie wam jak wyglądają te związki oraz w jaki sposób je nazywać. Każdy z tych związków posiada inne właściwości oraz wykorzystywany jest w zupełnie inny sposób. Warto stworzyć sobie notatki z dokładnym opisem sposobu otrzymywania poszczególnych związków, tego w jaki sposób profesjonalnie je nazywać oraz jakie są ich wyjątkowe właściwości. Dzięki temu bardzo szybko nauczycie się tego podziału, a chemia nieorganiczna stanie się dla was bardzo prostym tematem. Warto pamiętać o tym, że chemia nieorganiczna jest bardzo często wykorzystywanym tematem w zadaniach maturalnych – szczególnie zadania związane z otrzymywaniem poszczególnych związków. Właśnie z tego powodu powinniście przyłożyć wiele uwagi oraz zaangażowania temu tematowi. Dzięki temu zyskacie wiele punktów na maturze, gdzie każdy procent może mieć wpływ na wasz końcowy wynik, a co za tym idzie na możliwość rozpoczęcia studiów na wybranym kierunku.

Ekosystem jeziora.

Jezioro jest rodzajem ekosystemu, w którym łatwo można wyodrębnić strefy przejściowe, tzw. ekotonowe. Podział wód śródlądowych ze względu na sposób mieszania się wody obejmuje:
1.Jeziora meromiktyczne. Woda miesza się tylko w powierzchniowych warstwach (epilimnionie).
2.Jeziora dimiktyczne. W zbiornikach tych dochodzi do pionowego mieszania się wody. Zjawisko to, ma miejsce dwa razy do roku, na wiosnę, tzw. miksja wiosenna i wraz z nastaniem jesieni, tzw. miksja jesienna. Podczas lata i zimy, w jeziorach dimiktycznych następuje stratyfikacja, podczas której dochodzi do podziału słupa wody, począwszy od powierzchni do dna na trzy umowne warstwy. Pierwsza z nich to powierzchniowy epilimnion, gdzie temperatura latem jest wyższa, zimą niższa. Pośrednia warstwą nosi miano metalimniona, zwanej też zwaną też termoklimą. W warstwie pośredniej, co jeden metr głębokości następuje zmiana temperatury wody o mniej lub równo 1 stopień Celsjusza. Warstwa przyjemna to hipolimnion, która charakteryzuje się większą temperaturą zimą, a niższą latem w odniesieniu do wód powierzchniowych.

Co to jest miksja?

Jesienią powierzchniowa warstwa schładza się do temperatury przydennej, po czym dochodzi do wyrównania gęstości wody w całym słupie, a to z kolei umożliwia mieszanie wód przez wiatr. Odwrotne zjawisko ma miejsce na wiosnę. Zimą, w warstwie przydennej panuje temperatura około 4 stopni Celsjusza, a woda ma największą gęstość, a przy powierzchni jest najzimniejsza. Wiosną temperatury warstw powierzchniowej i przydennej wyrównują się. Następuje mieszanie wód, aż do dna. Cały proces nazywamy miksją.
Podział ze względu na zawartość związków biogennych:
1.Ekosystem jeziora jest nierozerwalnie połączony ze związkami biogennymi, czyli pierwiastkami ( azot, fosfor ), które służą roślinom do budowy ich własnych tkanek. Zbyt duża ilość związków biogennych prowadzi do silnego wzrostu sinic (fitoplankton) i glonów, jezioro staje się nieprzejrzyste. Obserwujemy taką sytuację wraz z okresem kwitnienia fitoplanktonu. Wokół jeziora unosi się wówczas fetor, a woda ma kolor od ciemnozielonego po brunatny. W takim jeziorze nie wolno pływać, sinice są szkodliwe dla ludzi, mogą doprowadzić do wstrząsu, zatrucia, a nawet zgonu. Zbiorniki oligotroficzne są ubogie w biogeny, natomiast zbiorniki mezotroficzne mają średnią zawartość pierwiastków. Jeziora eutroficzne są najbardziej zasobne w biogeny. Taki podział nazywamy podziałem troficznymi. Zbiorniki hypertroficzne są przesycone biogenami i przeżyźnione.

Strefy zbiorników

1.Strefa litoralu. Rozpoczyna się na brzegu, a kończy się wraz z dojściem do miejsca, gdzie nie ma już roślin zakorzenionych w dnie. W tej strefie obecne są rośliny naczyniowe.
2. Strefa o nazwie pelagial, to inaczej toń wodna. Zaczyna się z końcem litoralu i rozciąga się do granicy przenikania światła. W układzie pionowym tej strefy wyróżniamy: strefę eufotyczną i afotyczną oraz profundal. Pierwsza z nich znajduje się na powierzchni i ma dostęp do odpowiednie dawki promieni słonecznych, dzięki czemu możliwa jest fotosynteza. Strefa afotyczna, nie ma wystarczającej ilości światła, które pozwoliłoby na proces fotosyntezy przez glony i rośliny. Profundal to ciemna strefa bez roślin fotosyntezujących ( stała temperatura wynosi 4 stopnie Celsjusza).
Życie w jeziorze i znaczenie jezior
Najmniej złożonymi organizmami żyjącymi w jeziorach są bakterie, występujące w osadach, w toni wodnej, wewnątrz organizmów zwierzęcych i na ich powierzchni. Bakterie przekształcają szkodliwe związki azotu w firmy nieszkodliwe, które stają się dostępne dla roślin. Plankton roślinny ( fitoplankton) i zwierzęcy ( zooplankton ). Fitoplankton prowadzi fotosyntezę, uwalniając do wody tlen. Zooplankton ( skorupiaki, wrotki, pierwotniaki, łatwy owadów są pokarmem dla narybku. Rośliny wodne uwalniają tlen do atmosfery oraz do zbiornika, zapewniają prawidłowy obieg biogennika, są pokarmem dla zwierząt. Jezioro zamieszkują także bezkręgowce ( ślimaki, skorupiaki, np. rak ). Kręgowce jezior to ryby ( leszcz, węgorz, sum), płazy (żaby), gady (zaskroniec), ssaki, np. bóbr i owady.
Ekosystem jeziora dostarcza do atmosfery niezbędny tlen oraz zapewnia parowanie wody i stwarza swoisty mikroklimat. Człowiek wykorzystuje zbiorniki wodne do wędkarstwa, rekreacji lub w przeszłości nawadniania pól.

Czym jest ekosystem lasu?

Ekosystem lasu czyli biogeocenoza jest zespołem (lub grupą) roślin i zwierząt osadzonych w jednym środowisku danego biotopu. Takie ekosystemy grupowane są często jako jedna grupa przyrodnicza, ale też jako jako zbiór różnych biotopów. Nazywamy to wtedy kompleksem ekosystemów. Biologicznie ekosystem można określić jako terytorium przyrodnicze o spójnych cechach gatunkowych pod względem roślinnym i zwierzęcym.

Dzięki swojej różnorodności biotopy występujące na całym świecie mogą pochwalić się gatunkami roślin czy zwierząt, które są specyficzne dla danej szerokości georaficznej. Ekosystem lasu tropikalnego czy tego, który znajduje się w klimacie umiarkowanym będzie znacznie się różnił od pozostałych.

Czynniki wpływające na zróżnicowanie leśnych ekosystemów.

Główne czynniki, które wpływają na różnorodność ekosystemów jest przede wszystkim szerokość geograficzna i klimat w jakim się znajdują. Temperatura oraz warunki pogodowe również wpływają na dobór naturalny form występujących w danym ekosystemie leśnym.

Kolejnym czynnikiem, który wpływa na ukształtowanie się biosystemu lasu jest skład gleby. W zależności od jej żyzności możemy spodziewać się wystąpienia specyficznych gatunków roślin, co znacznie wpływa na zróżnicowanie biologiczne danego terenu. Dlatego też w zależności od regionu świata, w którym znajduje się dany biotop, można spodziewać się różnego okresu wegetacyjnego roślin.

W jednym ekosystemie lasu (czyli na konkretnym obszarze, w konkretnym biotopie) może występować nawet do kilku tysięcy różnych form życia. Każde piętro takiego ekosystemu jest zamieszkałe przez organizmy różnego pokroju, a im bogatszy skład np. gleby i zróżnicowania roślinnego, tym większej ilości gatunków zwierząt można spodziewać się w jednym ekosystemie.

Struktura ekosystemu lasu

Zróżnicowanie ekosystemów pod względem bioróżnorodności jest cały czas tematyką badań. Obserwacja zmian zachodzących w konkretnych biotopach pozwala na poznanie nowych gatunków czy zmian zachodzących w dotychczas poznanych odmian gatunkowych.

Możemy wyróżnić kilka struktur ekosystemu leśnego, który również możemy odnieść do całości
Układ troficzny – powiązania pokarmowe, zwane dalej łańcuchem pokarmowym
Układ konkurencyjny – występowanie gatunków o podobnych lub takich samych wymogach pokarmowych na jednym terenie
Układ paratroficzny – jest to układ, w którym nie występuje konkurencyjność względem pod względem wymagań pokarmowych

Rozwój wewnętrznej struktury ekosystemu leśnego trwa wiele lat. Dzięki wykształceniu wspólnych cech, które pozwalają przetrwać zarówno formom roślinnym, jak i zwierzęcym można zaobserwować symbiozę godną podziwu. Przyroda jako jedna z najdoskonalszych form (o ile nie najdoskonalsza) wykształciła mechanizm, który pozwala trwać ekosystemowi mimo jego częściowego np. naruszenia pod względem struktury.

Każde środowisko (biotop) również posiada podział wewnętrzny pod względem “pięter”, które wchodzą w całość struktury ekosystemu leśnego. Rozróżnia się odpowiednio:

Runo – poszycie leśne czyli wszelka roślinność bytująca w najniższym piętrze w gruncie lub tuż nad nim
Podszycie leśne – średnie piętro, gdzie najczęściej umiejscowione są niskie krzewy i drzewa
Drzewostan – zazwyczaj porośnięty drzewami wysokimi i/lub roślinami typu pnącza lub

Człowiek, a ekosystem lasu

Człowiek jest częścią globalnego ekosystemu, ale też najbardziej ekspansywną formą życia na ziemi. Postęp technologiczny wyprzedza ewolucję, a tym samym zdaje się zatracać swoją pozycję w naturze. Rozszerzanie ludzkich siedlisk kosztem ekosystemów leśnych może spowodować naruszenie wrażliwy biotop.

Dlatego w przypadku środowisk zagrożonych naszymi działaniami, powinno mieć sie na względzie ich ochronę. Dzięki zachowaniu bioróżnorodności nie zostanie zachwiany ekosystem lasu, a pozostawienie przestrzeni naturalnemu biegowi przywraca spójność biologiczną.

Czym jest ekosystem łąki? Rodzaje łąk, znaczenie, rośliny i zwierzęta.

Łąka jest miejscem tworzącym zbiorowisko traw, ziół, czasem drobnych krzewów. Jest także siedliskiem różnorodnych gatunków zwierząt, małych ssaków, owadów, pajęczaków czy gadów.

Co zaliczamy do łąk?

Półnaturalne łąki ekstensywnie użytkowane to obszary, na których ogranicza się działania takie, jak pokosy lub intensywność wypasu zwierząt. Redukuje się równocześnie użycie nawozów sztucznych na rzecz organicznego nawożenia. Przykładem takich terenów będą połoniny w Bieszczadach i równie ciepłolubne łąki nawapienne. Do łąk zaliczymy też inne połoniny, a także, hale, murawy, pastwiska, sawanny i stepy.
Ekosystem łąki, czemu zawdzięcza swoje istnienie?
Łąka jest ekosystemem półnaturalnym, który zawdzięcza swoje istnienie, m.in. interwencjom gospodarczym. Bez działania człowieka, łąka szybko zarosłaby lasem. Skład gatunkowy zwierząt bytujących w tym ekosystemie, również jest uzależniony od aktywności ludzkiej i ingerencji rolniczych. Jeśli jednak brakuje interwencji człowieka, czynniki takie jak silny wiatr, uboga gleba lub częste wylewanie wód mogą sprzyjać tworzeniu się łąk. Na takich obszarach nie może zawiązać się ściółka i w efekcie też ekosystem leśny. Łąki te są uboższe zazwyczaj w roślinność i zwierzęta, zwłaszcza jeśli chodzi o Polskę. Afrykańska sawanna natomiast tętni życiem, mimo dość skromnej szaty roślinnej.
Jak powstały łąki? Łąki kośne i inne.
W XVI w. zaczęto odwadniać podmokłe tereny w dolinach rzecznych. Wyrosła na tych terenach roślinność służyła do wypasu zwierząt. Po pewnym czasie zaczęto też kosić trawę, która obficie rosła. Wzrost był możliwy również ze względu na żyzne i podmokłe gleby. Są to, tzw. łąki kośne, których w Polsce mamy najwięcej. Jak było powiedziane powyżej, niektóre czynniki, takie jak wiatr, czy podłoże narażone na zalewy wód (nie mogące wykształcić połaci leśnych) wpłynęły na samoistne zaadaptowanie się terenów na łąki. W Polsce naturalne łąki spotyka się głównie wysokich górach, tzw. hale lub w deltach rzek (czynnik zalewowy, uniemożliwiający wzrost lasu).

Rośliny łąkowe

  1. Różne gatunki traw. Zdolne są one do wielokrotnego odrastania i rozkrzewiania się po koszeniu lub zgryzieniu przez zwierzęta. Odrastanie chroni glebę przed erozją.
  2. Zwarta okrywa splątanych korzeni oraz rozłogów nadziemnych i podziemnych formuje darń.
  3. Na całym świecie do roślin łąkowych zalicza się 11 tys. trawiastych gatunków, w tym zboża, takie jak pszenica, żyto, jęczmień, a także rośliny użytkowe, jak kukurydza, ryż, sorgo, itp.
  4. Turzyce ( tzw. ,,kwaśne łąki”) rosnące na terenach podmokłych.
  5. Byliny i zioła (m.in. mniszek lekarski, krwawnik pospolity, babka lancetowata).
  6. W Azji będą to drzewiaste bambusy, osiągające 20 m. wysokości.

Zwierzęta i owady

  1. Ekosystem łąki, choć na pozór mało zasobny w gatunki zwierząt, jest w Polsce domem dla 700 kręgowców, w tym około 100 ptaków ( derkacz, bocian biały, żuraw).
  2. Owady zapylające. Będą to, m.in. pszczoły, trzmiele, muchówki, motyle, chrząszcze.
  3. Z dobrodziejstwa łąk korzystają także duże ssaki- łosie, sarny, oraz mniejsze- zające i lisy.

Rodzaje łąk

Podział ze względu na wilgotność obejmuje: łąki świeże i łąki wilgotne. Podział ze względu na występującą roślinność (np. łąki selernicowe, rajgrasowe, rdestowo- ostrożeniowe). Łąki rzadko spotykane, np. solnicowe (przystosowane do zalewów wody słonej).

Znaczenie łąk

  • Zachowanie chronionych siedlisk przyrodniczych jest uzależnione od stopnia zagospodarowania rolniczego. Na mocy Dyrektywy Siedliskowej UE chroni się także poszczególne rośliny w krajobrazie łąk.
  • Wielobarwne zioła, kwiaty i byliny przyciągają owady zapylające, bez których drzewa owocowe i niektóre krzewy, w tym warzywa nie obrodziłyby.
  • Zioła pastewne bogate w białko i składniki mineralne są jednym z najważniejszych czynników diety zwierząt roślinożernych.
  • Funkcja klimatyczna. Produkcja tlenu i wchłanianie dwutlenku węgla oraz nasycanie powietrza parą wodną jest pozytywnym aspektem występowania siedlisk łąkowych.
  • Na łące pożywienie znajdują zarówno ptaki, jak i mniejsze ssaki, a także bezkręgowce. Przykładowy łańcuch pokarmowy: mniszek lekarski> gąsienica motyla> sikorka.

Ekosystem łąki szczególnie zachwyca w okresie maja. Feeria barw, dźwięków uwijających się owadów i zapachów aromatycznych ziół, sprawiają, że mamy ochotę na długi spacer.

Najpopularniejsze zwierzęta domowe, które chętnie hodowane są w Polsce. Sprawdź, jakie zwierzęta są towarzyszami Polaków.

Niemal w każdym domu, chociaż raz, pojawił się zwierzak. Jego posiadanie, ma duży wpływ na rozwój dzieci, ale również uzupełnia pustkę, tworząc silną więź ze swoim właścicielem.
Choć wszystkie zwierzęta domowe, są na swój sposób urocze, zważywszy na ich upodobania, oraz potrzeby, przed podjęciem decyzji, o nowym pupilu, przyszły właściciel powinien obowiązkowo dowiedzieć się niezbędnych informacji, odnośnie hodowli danego gatunku. Zdobycie tej wiedzy, z pewnością pomoże utrzymać zwierzę w dobrej kondycji, oraz przyczyni się do nawiązania z nim silnej więzi.
Jeśli marzysz o własnym pupilu sprawdź, jakie zwierzęta domowe są najpopularniejsze w Polsce.

Zwierzęta domowe, które spotkać można w Polskich domach. Sprawdź listę, najpopularniejszych, domowych zwierząt.

Kiedy pada pytanie o zwierzę domowe, najczęstszą odpowiedzią jest kot lub pies. Zwierzęta te, od wielu lat są w naszych domach, dotrzymując nam towarzystwa. Są komunikatywne, łatwo nauczyć je poprawnego zachowania, różnorodnych sztuczek oraz zabaw, które umocnią więź między zwierzakiem, a właścicielem. Zwierzęta te, są również bardzo towarzyskie, okazują swoją miłość, oraz szybko przywiązują się do nowego właściciela, dzięki czemu najczęściej pojawiają się w domu, w którym mieszkają dzieci. Choć są zdecydowanie najpopularniejszymi zwierzętami domowymi, równie popularne są gryzonie, na przykład chomiki, myszy, szczury, szynszyle, kanie pospolite, czyli świnki morskie oraz króliki. Zwierzęta te, są ciekawe świata, dzięki czemu, chętnie spędzają czas ze swoimi właścicielami. Nie potrzebują specjalnych, dużych wybiegów, oraz regularnych spacerów, dlatego doskonale nadają się dla osób zapracowanych, lub tych, którzy często przebywają po za domem. Ich karmienie, nie jest tak czasochłonne, jak w przypadku psa czy kota, gdzie najczęściej właściciele, decydują się na gotowanie zwierzętom posiłków, by mieć pewność, ze dostają jak najlepsze jedzenie.
Gryzonie, żyją zdecydowanie krócej, dobrze znoszą zmianę otoczenia, oraz najmniej uczulają, co daje im przewagę nad innymi zwierzętami domowymi. Nie są to jednak wszystkie zwierzęta domowe, chętnie hodowane w Polsce.
Choć są mniej popularne niż psy, koty, czy gryzonie, w polskich domach spotkać można liczne gatunki zwierząt egzotycznych, w tym ryby, żółwie czy jaszczurki. Ich hodowla jest nieco trudniejsza, i wymaga dużo czasu. Aby gady, mogły rozwijać się prawidłowo, potrzebują specjalnych warunków, w tym dużego, bezpiecznego oraz przestronnego terrarium, w którym znajdują się odpowiednie warunki do życia. W przypadku gadów, bardzo kluczowa jest temperatura oraz wilgotność powietrza, gdyż niewłaściwe warunki, mogą przyczynić się do rozwoju groźnych dla zwierzęcia chorób, a nawet jego śmierci. Tak samo jak w przypadku psów, gady potrzebują dużo uwagi, odpowiedniego pożywienia oraz dużego nakładu finansowego, dlatego nadają się dla osób, które posiadają sporo wolnego czasu.
Niezależnie od tego, na jakie zwierzę ostatecznie się zdecydujesz, pamiętaj, aby zapewnić im odpowiednie warunki do życia.

Krótka charakterystyka korzeni – typy korzeni

Korzeń to podziemna część rośliny ( organ wegetatywny). Podczas etapu kiełkowania to on rozwija się jako pierwszy. Jest to jedna z najważniejszych części roślin, bez niego organizm obumiera.

Najważniejsze funkcje korzenia.

Korzeń to część rośliny, która pełni dwie bardzo istotne funkcje:
1) Odpowiada za umocowanie rośliny w podłożu
2) Pobiera z gleby substancje odżywcze oraz wodę
Stabilne umocowanie rośliny w podłożu jest bardzo istotne. To właśnie w glebie znajduje się woda oraz sole mineralne, które są niezbędne do życia i prawidłowego rozwoju organizmu.
Korzeń wodę wraz z solami mineralnymi pobiera z podłoża za pomocą włośników. Są to wydłużone rurkowate oraz cienkościenne wyrostki , które rozwijają się przeważnie zaraz nad końcami korzeni. Osiągają długość do 1,5 mm i w znacznym stopniu zwiększają powierzchnię chłonna korzenia. Woda i rozpuszczone w niej składniki odżywcze pobierane są z gleby dzięki zjawisku osmozy do włośników. Stamtąd przenika do komórek miękiszowych, a następnie do naczyń ( komórek drewna). To one rozprowadzają substancje do wszystkich komórek rośliny.

Systemy korzeniowe.

Wyróżniamy dwa podstawowe typy korzeni palowy oraz wiązkowy.
System palowy charakteryzuje się obecnością jednego grubszego korzenia głównego, od którego odchodzi wiele mniejszych cieńszych odgałęzień. Występuje on u takich roślin jak : rzepak, pomidor, mak, bób, papryka, łubin, fasola, mniszek lekarski. Natomiast w systemie wiązkowym ( czasem zwanego też przybyszowym) to jedno wielkie skupisko cienkich korzeni ( wszystkie takiej samej grubości). Taki system wykształciły np. paprocie, trawy.
Istnieją również korzenie zmodyfikowane. Ich budowa zmieniła się, co sprawiło, że pełnią one dodatkowe funkcje. Do zmodyfikowanych korzeni należą:

  • Spichrzowe ( jest w nim magazynowany zapas substancji odżywczych, które wykorzystywane są wiosną do wytworzenia nowych pędów. Występują mi.in. u marchewki, buraka, rzodkiewki.)
  • Podporowe ( wyrastają z dolnej części łodygi i wrastają w ziemię. Mają zadanie ustabilizować roślinę względem podłoża. Przykładem jest chociażby kukurydza.)
  • Oddechowe ( Wyrastaja nad ziemią, pobierają powietrze z otoczenia i transportują je do pozostałych części rośliny np. niektóre rośliny i drzewa bagienne).
  • Ssawki ( ten typ korzeni występuje u pasożytów lub półpasożytów) Ssawkami przyczepiają się do drugiego organizmu – żywiciela i pobierają od niego sole mineralne oraz wodę. Przykładem jest jemioła – półpasożyt).
  • Powietrzne ( są to wyspecjalizowane korzenie, które dzięki specjalnej warstwie z komórek martwych – walamenie potrafi pobierać wodę z powietrza- opady, para wodna. Występują np. u monstery dziurawej.)
  • Czepne ( służą do oplecienie i przymocowania rośliny do np. muru, drzewa, pnia, płotu. Są one bardzo cieniutkie. Występują np. u bluszcza.)

Budowa korzenia.

Zewnętrzną tkanką pokrywającą korzeń jest skórka. To właśnie z niej wyrastają włośniki, które pobierają wodę i sole mineralne z gleby. Idąc głębiej w warstwy korzenia znajdziemy miękisz. Kolejno znajdują się łyko i drewno odpowiedzialne za transport. Drewno przewodzi wodę do wyżej położonych części rośliny ( czyli do łodygi i liści), natomiast łyko transportuje substancje pokarmowe.

Rodzaje i gatunki literackie.

Każdy uczeń w trakcie nauki szkolnej miał okazję poznać wiele utworów pochodzących z najróżniejszych epok literackich. Poszczególne utwory przyciągały bardziej uwagę uczniów, inne były trudniejsze do zrozumienia ze względu na język lub ilość metafor. Jednak wszystkie te utwory są kolebką naszej kultury, warto poświęcić im odpowiednią ilość uwagi i docenić twórczość poszczególnych utworów.

Ze względu na ilość i różnorodność utworów literackich stworzono specjalny podział, który ma na celu uprościć nam ich kwalifikację. Powstałe utwory podzielono na rodzaje i gatunki literackie. Aby pomóc wam zrozumieć ten podział bardzo chętnie podpowiemy wam na czym on polega oraz jakie przykładowe dzieła możemy umieścić w danej grupie.
Pierwszym rodzajem literackim jest epika. W utworach należących do epiki osobą mówiącą jest narrator – może występować on w pierwszej lub w trzeciej osobie liczby pojedynczej. Utwory te mają głównie funkcję poznawczą, charakteryzują się różnorodnością językową oraz stylistyczną. Bardzo często utwory te mają formę dialogów, opowiadać oraz opisów. Na pewno każdy z nas miał nie raz styczność z utworami należącymi do tej grupy – opisują one głównie miejsca, wydarzenia oraz przeżycia bohaterów. Gatunki literackie, które należą do epiki to: powieści, nowele, opowiadania, epopeje, baśnie, mity, legendy, pamiętniki, przypowieści oraz bajki. Zatem wszystkie utwory takie jak Opowieści z Narni, Mitologia Grecka lub przypowieści kościelne należą właśnie do tego rodzaju literackiego.

Kolejnym rodzajem literackim jest liryka. Osobą mówiącą w tego typu utworach jest podmiot liryczny, który zazwyczaj wypowiada się w pierwszej osobie. Zazwyczaj mówi on o swoich osobistych i subiektywnych uczuciach, nastrojach i refleksjach na temat życia. Otwory te mają formy monologów lub dialogów lirycznych – świat tworzony jest przez pryzmat obserwacji i przeżyć podmiotu literackiego. Gatunki literackie, które należą do liryki to ody, hymny, pieśni, treny, fraszki, sonety i psalmy. Na pewno każdy z nas spotkał się z wieloma utworami, które teraz z łatwością zakwalifikuje do tej grupy.

Ostatni rodzaj literacki to dramat. Utwory te mają zazwyczaj formy dialogów lub monologów postaci. Osoby mówiące to postaci dramatu, które posiadają pełną swobodę wypowiedzi. Dramaty podzielone są w charakterystyczny sposób – wyróżnić w nich możemy akty, odsłony i sceny. Jeśli chodzi o samą treść to tu również wyróżnić możemy dwa elementy – część główną wydarzeń oraz poboczną czyli didaskalia. W dramatach zazwyczaj nie znajdziemy szerokich opisów krajobrazu lub przeżyć bohaterów – wszystkie wydarzenia kreowane są przez słowa i zachowanie bohaterów w czasie teraźniejszym.

Jak widzimy rodzaje utworów literackich są różne w zależności od formy przedstawienia treści. Jednak podział ten nie jest trudny i mamy nadzieję, że po przeczytaniu naszego artykułu każdy z łatwością będzie potrafił uporządkować poszczególne utwory na rodzaje i gatunki literackie. Dzięki temu dużo łatwiej zagłębimy się w literaturę.

Tłuszcze i ich charakterystyka – tłuszcze złożone i proste

Tłuszcze to nazwa potoczna dla lipidów. Są to naturalne związki organiczne nierozpuszczalne w wodzie. Należą do podstawowych składników pokarmowych. W naszej diecie odgrywają bardzo istotną rolę – dostarczają dużą porcję energii organizmowi.

Co to właściwie jest tłuszcz?

Pod względem chemicznym tłuszcze to związek organiczny składający się tylko z trzech pierwiastków: wodoru (H), węgla (C) i tlenu (O). mają postać krótkich lub długich łańcuchów. Każdy łańcuch zawiera dwie grupy : metylową (CH3) oraz kwasową (COOH). Tłuszcz to jeden z najbardziej kalorycznych składników w diecie. Najczęściej kiedy chcemy pozbyć się zbędnych kilogramów musimy ograniczyć spożywanie tłuszczy w pokarmach – tym samym zmniejsza się ilość dostarczanych kalorii. Warto pamiętać, że są różne rodzaje tłuszczu. Nie wszystkie należy ograniczać, gdyż niektóre są wręcz niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu.

Podstawowy podział tłuszczy ze względu na budowę chemiczną.

Jeżeli bierzemy pod uwagę budowę chemiczną lipidów to możemy je podzielić na dwie grupy: tłuszcze proste i tłuszcze złożone.
• Tłuszcze proste to nic innego jak estry alkoholi i kwasów tłuszczowych. Możemy podzielić je na dwie grupy : tłuszcze właściwe ( stałe, ciekłe) oraz tłuszcze proste (woski). To jakie posiadają właściwości uzależnione jest od długości ich łańcucha oraz rodzajów występujących wiązań.
Tłuszcze złożone to estry glicerolu i kwasów tłuszczowych, które posiadają jeszcze w swoim składzie hydrofilowe grupy innych związków. Pod względem budowy składają się z hydrofobowego „ogona” i hydrofilowej „głowy”. Tłuszcze złożone pełnią bardzo ważne funkcje m.in.:
– są głównym składnikiem tkanki nerwowej
– są jednym z budulcy błon biologicznych
– jako główny składnik glikokaliksu wpływają na zwiększenie wytrzymałości komórek na wiele różnorakich czynników.

Gdzie występują tłuszcze?

Tłuszcze to jedne z najważniejszych substancji odżywczych jakie musimy dostarczać naszemu organizmowi. Oczywiście to jaki tłuszcz i w jakich ilościach ma ogromne znaczenie. Tłuszcz tłuszczowi nie równy. 20 – 35 % energii powinna być dostarczana organizmowi spożywając tłuszcze. Tłuszcz stanowi materiał budulcowy, z którego czerpana jest cenna energia na budowę własnych komórek przez organizm. Zapotrzebowanie na tłuszcze jest inna w każdej grupie wiekowej oraz uzależnione jest od płci i trybu życia jaki prowadzimy ( aktywność fizyczna). Bardzo cenne dla organizmu człowieka są tłuszcze roślinne, które zawierają nienasycone kwasy. Dostarczanie ich w odpowiedniej ilości do organizmu pozwala zachować nasz organizm w doskonałej formie.
Nie wszystkie kwasy tłuszczowe są zdrowe dla nas. Jak tylko możliwe unikajmy kwasów tłuszczowych typu „trans”. Powstają one podczas przeróbki chemicznej tłuszczu. Wpływają one bardzo niekorzystnie na zdrowie. Zwiększają nawet ryzyko wystąpienia niektórych chorób w tym np. miażdżycy tętnic. Są one obecne w takich produktach naj m.in.: fast foody czy różnorakie batony.

Jakie znaczenie dla ziemi ma ozonosfery?

Ozonosfera chroni nas nie tylko przed niebezpiecznym promieniowaniem kosmicznym (czyli promieniowaniem ultrafioletowym), ale też stwarza idealne warunki do rozwoju życia na naszej planecie. Całość ozonosfery wznosi się na wysokości od 15 do 50 kilometrów, a największe stężenie jest na wysokości 20-30 km. Bez ozonosfery nie mielibyśmy szansy na przetrwanie, a natura, z którą żyjemy niejako w symbiozie, również miałaby małe szanse na rozwój do tego etapu, na jakim się obecnie znajdujemy.

Jakie jest znaczenie ozonosfery

Ozon powstaje dzięki reakcjom chemicznym, które zachodzą w ziemskiej atmosferze. Dzięki łączeniu się promieniowania o wysokim natężeniu z światłem słonecznym dochodzi do reakcji, która tworzy między innymi gazy (np. tlen) potrzebne do rozwoju życia.

Fale długie przemieniają się w tlen, zaś krótkie w ozon. Warstwa ta ma znaczenie przede wszystkim ochronne. Chroni życie na naszej planecie przed zgubnymi skutkami promieniowania kosmicznego. W niektórych regionach jest ona jednak cieńsza, co powoduje, że organizmy są narażone na większe temperatury i znacznie mocniejsze światło słoneczne. Wtedy konieczna jest ochrona specjalnymi kosmetykami, które pozwalają na zachowanie dostatecznej ochrony przed szkodliwymi promieniami. Służą do tego produkty, które zawierają specjalne filtry. Tworzą na skórze film, który blokuje dostęp do delikatnej skóry.

Jednym z najniebezpieczniejszych zjawisk jakie zachodzą w ozonosferze jest tworzenie się dziury ozonowej. Spowodowane jest to znaczną ekspansją człowieka na planecie. Wiele produktów do codziennego użytku powoduje wydzielanie szkodliwych gazów, które nie tylko podnoszą temperaturę, ale też sprawiają, że warstwa ozonosfery staje się “dziurawa”. Oznacza to, że jesteśmy my i inne formy życia są narażone na większe promieniowanie uv, które w dużym natężeniu mogą prowadzić nawet do powstania nowotworów.

Jaka jest rola ozonosfery?

Jak już wcześniej wspomniano ozonosfera ma szczególną rolę w ochronie życia na ziemi. Naturalnie ozon ma różne objętości na danej szerokości geograficznej. Dlatego, w zależności od regionu światowego można obserwować różne skutki biologiczne. Oczywiście zmiana stężenia ozonofsery zależy również od naturalnych procesów w przyrodzie. Ozon powstaje między innymi podczas burz. Gaz ten ma specyficzny zapach i jest nie do pomylenia z innym gazem.

Ponadto ozonowanie na ziemi występuje sztucznie. Na przykład podczas ozonowania w procesie oczyszczania danych przedmiotów czy pomieszczeń. Takie produkty jak aerozole (szczególnie te produkowane w latach 90. i wcześniej) miały w sobie szkodliwe gazy, które powodowały powstawanie znacznych szkód w ozonosferze.

Znaczenie ozonosfery dla ziemi jest na tyle wysokie, że może zmienić cykl ewolucyjny naszej planety. Nowe pokolenia zwierząt, ludzi czy roślin będą znacznie lepiej lepiej przystosowane do wyższej temperatury czy większego natężenia promieni słonecznych. Idealnym przykładem tego typu jest Australia, gdzie temperatury w lecie dochodzą nawet do powyżej 45*C w słońcu, a życie mimo wszystko świetnie daje sobie radę w takich warunkach.

Dlatego mając na względzie ozonosferę i jej ochronę należy wziąć pod uwagę szkodliwość niektórych gazów czy produktów stworzonych przez człowieka. Zmniejszenie popytu na nie spowoduje, że będziemy mieć znaczny wpływ na ochronę naszej planety i klimatu, który jest naszym głównym czynnikiem powodującym powstawanie życia na ziemi.